DOMINOMUUR GEVALLEN

Maandag 9 november 2009
Terwijl wij vol optimisme op weg gaan om het Fest der Freiheit rond de Brandenburger Tor, met als hoogtepunt de val van de ‘dominomuur’ van dichtbij te beleven, worden de weersomstandigheden naarmate we dichterbij komen steeds slechter. Op de Potsdamer Platz aangekomen, waar de dominomuur begint, is de miezer overgegaan in heftige koude regen, die ons er toe doet besluiten om niet uren in de kou bij de dominomuur te gaan staan wachten onder een te kleine paraplu, maar het spektakel thuis vanachter de TV mee te beleven Misschien wat laf en niet echt prozaïsch, maar je moet ook aan de gezondheid denken, nietwaar. Voor je het weet heb je een Mexicaanse griep te pakken.

Op het U-Bahnhof Potsdamerplatz is het inmiddels een gekkenhuis geworden. Half Berlijn lijkt op de been te zijn en verdringt zich op de perrons richting dominomuur. We roeien tegen de stroom in, ons erover verbazend dat zovelen het hondenweer trotseren om de dominomuur te zien vallen. Berlijners houden van evenementen zo lijkt het. Wij zijn blij als we een uurtje later terug zijn in ons appartement en op de TV de duizenden druipende toeschouwers zien, verpakt in plastic regenjassen of verscholen onder paraplu’s. Dood- en doodzonde dat de regen zo’n spelbreker is, al merk je daar op TV weinig van.

Friedliche Revolution

De herdenkingsceremonie begint met de nodige toespraken van politici uit alle delen van Europa. Oberbürgermeister Klaus Wowereit van Berlijn herinnert iedereen – politiek correct – eerst nog aan die andere 9de november: de 'Kristallnacht' van 9-11-1938, die het startpunt was van de jodenvervolging door de Nazi’s. Daarbij vergeleken was 9-11-1989 een 'Friedliche Revolution', zo zegt hij. Daarna mogen de voormalige geallieerden ( vertegenwoordigd door Sarkozy, Medvedev, Brown en Hillery Clinton – met een speciale videoboodschap van Barrack Obama) vanonder de paraplu de harten van de Berlijners verwarmen, in de wetenschap dat de hele wereld meekijkt en –luistert. Angela Merkel memoreert het einde van de Koude Oorlog, en enkele ooggetuigen vertellen over ‘das Ende des Böses’. En dan mag Lech Walesa, levend symbool van de ondergang van het communisme, een duwtje geven aan de eerste steen van de dominomuur. Feilloos zie je daarna vanuit verschillende cameraposities hoe de dominostenen een voor een omvallen, geflankeerd door juichende en soms meerennende scholieren die hun eigen steen begeleiden. Na een intermezzo met weer wat toespraken – het Tv-programma is inmiddels dik een uur uitgelopen – gaat de tweede rij ´kegels´ tegen de vlakte en is het tijd voor de slothymne We are one, weer eens wat anders dan Alle Menschen werden Brüder.
Das Wunder von Berlin

Wij hebben dan twee uur lang op het puntje van onze stoel zitten kijken. Droog en met het bord op schoot. Onze dag wordt vervolgens bij het ZDF in stijl afgesloten met de Oost-Duitse, kritische speelfilm Das Wunder von Berlin, waarin het drama van de imploderende DDR goed duidelijk wordt aan de hand van een familie, waarin vader en zoon (die van tegendraadse punker wordt omgevormd tot soldaat) aan de kant van het regime staan en moeder en schoondochter sympathiseren met de burgerrechtenbeweging, met daar tussenin een cynische grootvader die Stalingrad nog heeft meegemaakt en die in het socialisme van de SED een herhaling ziet van het nationaal-socialisme. Een thematisch perfecte keuzefilm, zeker op de avond van 9de november 2009, twintig jaar na de val van de muur. Alleen die regen…

NAAR DE DOMINOMUUR

Zondag 8 november 2009
Het doel van onze wandeling van vandaag is de ‘dominomuur’, die morgenavond (9 november) symbolisch moet omvallen ter gelegenheid van 20 Jahre Mauerfall. Meer dan duizend, als dominostenen achter elkaar opgestelde muurelementen van zo’n 2,5 meter hoog, zijn in de afgelopen maanden beschilderd door zo’n vijftienhonderd Duitse scholieren. Maar ook door kunstenaars uit een zevental landen, die op initiatief van het Goethe Instituut een artistieke bijdrage hebben geleverd. Als ik het goed begrepen heb, zijn het landen (Jemen, Israël/Palestijnse gebieden, Korea, Cyprus, Mexico en China, die ook een muur hebben; met als meest navrante misschien wel de nieuwe muur tussen Israëlische en Palestijnse gebieden.
De honderden beschilderde muurelementen staan rechtop achter elkaar, met een metertje ertussen, vanaf de Potsdamer Platz tot de Brandenburger Tor. Een kleine kilometer, schat ik. Duizenden mensen en kinderen zijn er op deze zondagnamiddag op af gekomen om de kleurrijke, soms verrassende en originele creaties te bewonderen. Een soort Westside Gallery als tegenhanger van de al jaren bestaand, door kunstenaars beschilderde, Eastside Gallery langs de Spreeufer bij de Oberbaumbrücke
Logistiek hoogstandje

Net als op 3 november, de 'Dag van de Duitse eenheid', zijn wij onder de indruk van de massaliteit van dit evenement en de geweldige logistieke organisatie die erachter zit. De dominomuur is volledig afgezet met dranghekken, goed verlicht en goed bewaakt. Er omheen weer een kilometer lang horeca met eet- en drinktentjes en bedrijvige types die repeteren voor de dag van morgen. Het moet een mediaspektakel van de eerste orde worden, zo merk ik als wij bij de Brandenburger Tor zijn aangekomen, waar in het donker de spotlights al op de hemel gericht staan en de Brandenburger Tor zelf straalt in een gele gloed. Een enorme tribune staat klaar voor de talrijke officiële genodigden uit de hele wereld aan de ene kant en aan de andere kant een enorme stellage voor de tientallen cameraploegen. Het ZDF zendt het evenement live uit, maar er zijn camerateams uit de hele wereld naar Berlijn gekomen. Langs de Strasse der 17ten Juni staan tientallen omroepwagens met schotels op het dak. Ik zie mobiele redactielokalen en studioruimtes en een woud van wachtende hoogwerkers die morgen in actie komen om de cameramensen het ideale plaatje te laten schieten.
Het is nu al indrukwekkend om mee te maken. En dat allemaal omdat 20 jaar geleden de muur viel. Een milestone in de geschiedenis omdat met de val van de muur een einde kwam aan het communisme. En episode die al eerder in Rusland begonnen was midden jaren tachtig met de 'Glasnost' en 'Perestrojka' van Gorbatsov en de strijd van Solidarnosz in Polen, zoals Lech Walesa steeds maar weer benadrukt in televisieprogramma’s. Walesa is een beetje jaloers op alle aandacht voor de Berlijnse muur, terwijl volgens hem in Polen de victorie begon. Maar een mooier symbool dan het omvallen van een muur kun je natuurlijk niet bedenken. Vandaar dat we dit nog maar eens symbolisch herhalen met het omver duwen van een muur van dominostenen. Een briljant idee.

SNACKPOINT CHARLIE

Weekend 7/8 november 2009
Vandaag gaan wij zelf nog eens op zoek naar de sporen van de muur. En waar kun je dan beter beginnen dan bij Checkpoint Charlie, een van de bekendste (internationale) grensovergangen. Van de muur zelf is daar niets meer te zien, maar deste meer aan dingen die aan de muur herinneren. Het oude muurmuseum Haus am Checkpoint Charlie natuurlijk, dat na zoveel jaar (het stamt al uit 1963) aan de buitenkant een vervallen indruk op ons maakt. Ik was er ooit toen het nog een woonhuis was en je gewoon via het trappenhuis van kamer naar kamer liep. De plek bij uitstek waar informatie over mislukte en geslaagde vluchtpogingen te vinden was. Foto’s, krantenknipsels, films. Het Mauermuseum is op zichzelf al een ‘museum’ geworden; een van de weinige nog authentieke elementen rond Checkpoint Charlie.

Het controlehuisje dat de voormalige controlepost moet voorstellen is een reconstructie en de militairen in uniform met wie je op de foto kunt zijn nep. Echt is nog wel het beroemde bord met in verschillende talen ‘Your leaving the American Sector’. Eronder verkopen verklede Vopo’s DDR parafernalia: bontmutsen, legerpetten, insignes, naambordjes met DDR erop. Af en toe houden ze zogenaamd op straat een 'Trabi' aan, waarin toeristen een ‘safari’ maken door de buurt. Het is allemaal fake geworden: een grote 'filmset' waar de (virtuele) film Checkpoint Charlie wordt nagespeeld. Maar er komen duizenden toeristen op af, de touringcars rijden af en aan en droppen steeds weer nieuwe mensenmassa’s op de hoek van de Friedrichstrasse en de Zimmerstrasse. Als opgewonden kinderen die worden losgelaten in de speeltuin rennen ze daarna rond met hun digitale camera’s en laten zich met bontmuts fotograferen tussen de ‘militairen’.
Vertwijfeld zoeken wij in de meute naar de gids die om 14 uur een rondleiding langs de muur gaat verzorgen. Uiteindelijk zien we ergens op een van de hoeken een dame staan met een knullig papiertje: ‘Mauerführung’. Kosten: 9 euro per persoon. Dat heb ik er niet voor over, want daarvoor weet ik zelf waarschijnlijk al teveel over de muur. Ik kom inmiddels al bijna dertig jaar in Berlijn en heb de muur dus zelf nog meegemaakt. Ik ken uit eigen ervaring de treurige aanblik van Checkpoint Charlie van voor de val van de muur. Ik herinner me dat ik er altijd erg somber van werd als ik daar stond. Perplex over de immense gevangenis die de Oost-Duitsers met hun ‘Antifascistischer Schutzwall’ hadden gecreëerd. En ik denk even terug aan de film die Frau von Checkpoint Charlie, die ik ooit zag over Jutta Vallus, een moeder die vier jaar lang, zomer en winter, in weer en wind, met een bord bij de grensovergang stond om te pleiten voor de hereniging met haar twee dochters, die in de DDR waren achtergebleven toen zij het land werd uitgezet. Een van de vele kleine tragedies die zich rond Checkpoint Charlie hebben afgespeeld.

Snackpoint Charlie
Maar van dat oude Checkpoint is weinig meer over. Het is een toeristenkermis geworden met overal eettenten en trendy coffeeshops. Nu kun je bij Starbucks een ‘Americano’ drinken voor je de 'American Sector' verlaat. Het verbaast me dat Febo er nog niet zit met allerlei vette happen, ‘uit de muur’. Wij drentelen naar het beroemde café Adler op de hoek van de Friedrichstrasse en de Zimmmerstrasse, vanwaar je een perfect uitzicht had op de grensovergang, maar dat is overgenomen door koffieconcern Café Einstein. En ernaast zit het bedenkelijke hoogtepunt van de toeristenindustrie, een Aziatisch food plaza, luisterend naar de naam 'Snackpoint Charlie'. Hoe verzin je het.

Ooit was de bekende grensovergang de plek waar de Koude Oorlog het meest voelbaar was. Zoals ook blijkt uit een van de grote foto’s op de expositiewand in de Friedrichstrasse, waar in augustus 1961 de Russische en Amerikaanse tanks tegenover elkaar staan bij Checkpoint Charlie en Chroetsjov en Kennedy er persoonlijk aan te pas moesten komen om een nieuwe oorlog te voorkomen. Gelukkig zijn er heel wat mensen die ook daarbij blijven stilstaan en die daadwerkelijk geïnteresseerd lijken in de geschiedenis van Checkpoint Charlie.
Vanaf het hectische kruispunt waar Iwan en Charlie ooit tegenover elkaar stonden, volgen wij de dubbele rij kinderhoofdjes in het wegdek die markeren waar ooit de muur liep. De enige indicatie en houvast die je nog hebt als je het tracé van de muur wilt volgen. De toeristenindustrie heeft zich ook meester gemaakt van dit deel van de buurt. Je kunt hier met een grote ballon aan een kabel vele tientallen meters de lucht in voor een ongetwijfeld werelds panorama van de huidige, moderne Potsdamerplatz. Iets verderop kun je fietsen of scooters huren, met als klap op de vuurpijl het huren van een Trabantje. Ze staan er vrolijk uitgedost op de toeristen te wachten als vriendelijke kameraden die je graag even de buurt laten zien. Op eigen gelegenheid of met een gids die voor je uit rijdt, want voor je het weet ben je tussen de touringcars de weg kwijt.
In de Wilhelmstrasse lopen wij richting Gropiusbau met aan onze linkerhand nog een van de laatste lange stukken originele muur in Berlijn. Een ander beroemd stuk muur is de Eastside Gallery langs de Spree, die begint bij de Oberbaumbrücke. En ook in de beroemde Bernauerstrasse is weer een stuk muur heropgericht, compleet met ‘Todesstreifen’. Het aangevreten stuk kale muur naast de Gropiusbau, ligt op een stuk grond met een morbide geschiedenis. Aan de Oostkant het voormalige 'Reichsluftfahrtministerium' van Göring en aan de Westkant, de Topographie des Terrors, met de voormalige martelkamers van de SS.

Potsdamer Platz
Wij wandelen door naar de Potsdamer Platz, waar zich in de afgelopen twintig jaar een ware (bouw)revolutie heeft afgespeeld in de grootste bouwput van Europa. Ik heb de buurt zien veranderen, het bos van hijskranen langzaam plaats zien maken voor de wolkenkrabbers van beroemde architecten, die Berlijn aan de rand van het faillissement hebben gebracht. Elk jaar was er wel weer wat bijgekomen of veranderd. Wat ons nu verrast is de ‘kermis’ op het plein tussen de uitgangen van Bahnhof Potsdamer Platz, rond de hoge, staande historische klok, samen met Weinhaus Huth en de balzaal van Hotel Esplanade (nu ingebouwd in het Sony Center) een van de weinige overblijfselen van de oude Potsdamer Platz .

Vooruitlopend op de kerstmarkten die binnenkort in heel Berlijn beginnen, is op de Alte Potsdamer Platz al een winterwereld gecreëerd. ‘Willkommen zur Winterwelt’ zo lees ik op een groot bord op de gevel van de ene wolkenkrabber, terwijl op de wolkenkrabber ernaast op reuzenformaat blote jurkjes van Hennes & Mauritz worden aangeprezen. De dun geklede modellen contrasteren met het beeld op straat: veel mensen lopen al met handschoenen en mutsen op omdat het koud is. Veel kouder dan gedacht, zo merken ook de toeristen die met de camera in de aanslag uit de touringcar komen gerend, zo de Mexicaanse griep tegemoet.
Het hoogtepunt van de winterwereld aan de voet van de Potsdamer wolkenkrabbers is een potsierlijke imitatie skihelling waar je in een soort grote autoband vanaf kunt glijden. Rechtstreeks naar de glühwein en de currywurst.

DE MUUR EN DE MEDIA

Zaterdag 7 november 2009
Alles staat in Berlijn op dit moment – de eerste week van november - in het teken van de muur en 20 Jahre Mauerfall. Maar eigenlijk zijn ze in Berlijn al een half jaar bezig met het omvallen van de muur in 1989. In april begonnen al de eerste exposities, filmprogramma’s, theatervoorstellingen, rondwandelingen fietstochten (‘Bike the Berlin Wall) en andere zoektochten naar de sporen van de muur. Op de bekende plekken, zoals Checkpoint Charlie en Bahnhof Friedrichstrasse, maar ook door het onbekende Oost-Berlijn, de voormalige Stalinallee en de Glienecker Brücke, de brug waar spionnen en agenten werden uitgewisseld en waar in de nabijgelegen Villa Schöningen door mevrouw de bondskanselier Angela Merkel op zondag 8 november het Museum der Freiheit werd geopend. Opdat wij niet zullen vergeten…

In mei was er op de Fritz-Lang-Platz al een eerste ‘Trabi-Treffen’, voor de liefhebbers van de oude Trabantjes - zeg maar de Volkswagen van de DDR - die hun karretjes met liefde koesteren. Stinkende tweetakters van kunststof waar je in de DDR-tijd jaren op moest wachten voor je aan de beurt was en die nu bijna volledig uit het straatbeeld zijn verdwenen. Nu is de Trabant een bezienswaardigheid voor de toeristen, waarmee je in de omgeving van Checkpoint Charlie een ‘City Safari’ kunt maken.

In mei werd in Tiergarten ook al het Berlin Pavillon geopend (‘Ein Schauplatz des Wandels’) en op 7 mei startte op de Alexanderplatz een van de hoogtepunten van de muurherdenkingen: de Openluchttentoonstelling Friedliche Revolution 1989/90, die tot 14 november duurt.

Televisie
Ook op de TV weten ze er raad mee, Op de Berlijnse zender RBB staan op zaterdag 8 en op zondag 9 november de hele avond programma’s over de muur en of de DDR centraal, met sprekende titels als Wahnsinn. Plötzlich ist die Mauer weg tot Sperranlagen, Todesstreifen, Schiessbefehl. Maar ik zie ook populaire DDR –films geprogrammeerd staan. Zoals de best bezochte DDR-film ooit: Heisser Sommer uit 1967, Een soort Oost-Duitse Grease, goed voor 6 miljoen bezoekers (op 16 miljoen inwoners!), die ik toevallig vorige week nog in Amsterdam heb gezien in het kader van het DDR-filmprogramma in het Nederlandse filmmuseum. Want ook in Nederland is die Mauer een hot issue. Paul Rosenmüller heeft er zelfs een serie van zes delen aan gewijd.
En dan heb ik het nog niet eens gehad over de kranten en tijdschriften. De Berliner Zeitung heeft dagelijks interviews met mensen over hun ervaringen in de DDR, de Berliner Morgenpost kwam maandag 9 november (‘Mauertag’) met een dikke speciale bijlage en zelfs onze eigen Volkskrant had op zaterdag 7 november een aparte bijlage over de muur (‘De muur en ik’). Die Mauer, je kunt er dezer dagen niet omheen.

VERDWENEN FILMPALEIZEN

Zondag 4 oktober 2009
Van de vele rommelmarkten in Berlijn is de Berliner Trödelmarkt die elke zaterdag en zondag wordt gehouden aan het eind van de Strasse der 17ten Juni bij Tiergarten, een van de leukste. Een antiek- en rommelmarkt met veel mooie dingetjes. Keurige dames die porselein, glas- en zilverwerk verkopen naast sjofele Turken en Russen die van alles verkopen wat los en vast zit. Ik kijk mijn ogen uit, maar schrik me te pletter van de prijzen. Simpele oude, aftandse fotocameraatjes waar de heren verkopers ongeïnteresseerd en met een stalen gezicht 30 euro voor vragen. Frustrerend als je een doos vol fotocamera’s als schroot bij elkaar ziet liggen en ze daar dan dit soort absurde prijzen voor vragen. Ik laat me verleiden tot de aankoop van een looiige, oude Russische 8 mm camera, na te hebben afgedongen van de gangbare vraagprijs van 30 naar 10 euro. Het mooiste object wat ik tegenkom is een prachtige oude 16 mm camera met drie verwisselbare lenzen uit, ik denk, de jaren vijftig. Maar die moet maar liefst 160 euro kosten. Volgens de oudere dame in de kraam kan er nog mee worden gefilmd, maar haar echtgenoot (en ik) weten wel beter. Ik loop maar gauw door, want voor dat soort prijzen ben ik niet in de markt.

Idyllisch
Om een uur of 3 begint men langzaam in te pakken en besluit ik langs de rand van Tiergarten richting dierentuin en Bahnhof Zoo te lopen. Kom zo bij toeval bij de Schleusenkrug terecht, een oud, bruin café-restaurant met Biergarten direct langs een oude sluis, waar bootjes geschut worden die van het Landwehrkanal naar de Spree willen. Een mooi idyllisch plekje waar veel gezinnen op deze zondagmiddag nog buiten wat laatste zonnestralen meepakken. Ik wandel verder langs de spoorlijn richting Bahnhof Zoo. Op de Ku'damm zie ik tot mijn schrik dat niet alleen het oude filmpaleis Marmorhaus is vervallen tot een kledingzaak - waar vroeger Zarah Leander te zien was, zit nu modewinkel Zara - maar ook het in de jaren tachtig nog prachtig gerestaureerde Gloria Palast, waar je nu terecht kunt voor de United Colors of Benetton. Wat een treurnis. Alleen als je het weet zie je in de gevelwand nog de oude glorieuze entree van de Gloria terug. En aan de zijkant van het pand hangt nog de oude naam als een soort uithangbord uit andere tijden, dat detoneert met de nieuwe schreeuwende reclame aan de gevels.
Helaas hebben deze prachtige bioscooptempels, waar in de jaren twintig de beroemde Ufa-films in première gingen, de multiplexen niet overleefd en zijn inmiddels geschiedenis geworden. De gevel van het voormalige Ufa Palast kan ik zelfs niet meer terugvinden in de rij van kledingzaken aan de Kurfürstendamm. Waar ooit Der Blaue Engel met Marlene Dietrich in première ging, kun je nu terecht voor een blauwe blazer van Esprit. De Berlijnse bioscooppaleizen zijn geschiedenis geworden. De Palasten heten nu Cineplex of Cinestar. Alleen het Zoo Palast uit de jaren vijftig, grenzend aan de oude dierentuin, houdt het nog steeds vol. Ooit gebouwd als luxe premièretheater voor de Berlinale. Maar het Berlijnse filmfestival is allang verhuisd naar de nieuwe multiplexen aan de Potsdamer Platz en bij de Zoo liggen de projectontwikkelaars op de loer tussen de jakhalzen in de dierentuin.

Kranzler

Ik wandel vol sentimentele gevoelens over de Ku'damm, waar ooit op de hoek met de Joachimstaler Strasse het prachtige koffiehuis Kranzler was uit 1931. Ik zie nu dat in de voormalige deftige Konditorei ene Gerry Weber kleding verkoopt, maar op de bovenste verdieping vind ik toch nog een restant van het oude Kranzler terug. In het ronde kraaiennest dat vroeger kantoorruimte was en waarop in de jaren dertig een enorme Morenfiguur stond als blikvanger, is nu een panoramarestaurant gevestigd, waar je als vanouds koffie met heerlijke Kuchen kunt krijgen. Ik geniet van het uitzicht op het drukke verkeersplein vol nieuwe gebouwen. Vroeger zat hier aan de overkant een populair Tanzcafé waar veel oudere Berlijnse dames op zondagmiddag hun theekransjes hielden. Ook al zo’n stuk cultuur dat langzaam uit het straatbeeld is verdwenen. Tanzcafé's waren de disco's van nu, waar vooral de oudere Berlijners op af kwamen. Net als de oude revuetheaters. Zoals de Wintergarten, het variététheater uit de 19de eeuw aan de Potsdamer Strasse, waar in 1897 tussen de goochelaars en de revuemeisjes door de eerste films werden vertoond door de gebroeders Skladanowski (de Duitse Lumières). De Wintergarten is vorig jaar gesloten, maar heeft nu letterlijk en figuurlijk ‘einmalig’ voor twee maanden zijn deuren geopend voor een ouderwetse burlesqueshow. Voor even terug in de tijd.
De avond kom ik door met lezen en tv-kijken. Er gaat geen avond voorbij of op een van de vele televisiezenders – ik heb er veertig in kaart gebracht – wordt op dit moment wel aandacht besteed aan de oude DDR en de Wende. Praatprogramma’s, documentaires, spelshows, oude DDR-speelfilms, het kan niet op. Om helemaal maar niet te spreken over de lawine aan publicaties die dit jaar is verschenen over 20 Jahre Mauerfall. De Berlin-shops liggen er vol mee.

WEEKEND VAN DE DUITSE EENHEID

Zaterdag 3 oktober 2009
De Duitse eenwording werd een feit op 3 oktober 1990, toen er een einde kwam aan de Deutsche Demokratische Republik. In Berlijn wordt het vandaag gevierd met een geweldig straatspektakel. Een symbolisch straattheater rond twee reuzen. Een reus van een meter of 10 hoog, gekleed als een ouderwetse duiker met helm, die onder water bij het Hauptbahnhof tot leven komt en dan, na omhoog te zijn getakeld, aan een wandeling begint richting Brandenburger Tor. Ondertussen ‘wandelt’ een kleine reuzin, die ontwaakt is voor het 'Rote Rathaus', vanuit het oude Oosten over de Unter den Linden richting Brandenburger Tor, waar de twee elkaar symbolisch in de armen zullen sluiten aan het eind van de middag.
Wij gaan rond 12 uur op pad om vanuit het ‘westen’ de reus op de voet te volgen. Vanaf ons appartement in Tiergarten lopen we via de Strasse der 17 ten Juni richting Brandenburger Tor. Er worden een half miljoen mensen verwacht. Manifestaties van deze omvang kennen we niet of nauwelijks in Nederland. Ondanks de lichte motregen slenteren er al duizenden mensen langs de tientallen eet- en drinktentjes langs de Strasse der 17ten Juni. Logistiek weten die Duitsers van wanten. De halve Tiergarten is afgezet met hekken. Je kunt er alleen in via enkele controleposten, waar elke rugzak wordt gecontroleerd. Het is een gezellige kermis met een groot reuzenrad, kindercarrousel, enorme videoschermen en voor de Brandenburger Tor een groot muziekpodium, waar in de middag en de avond allerlei bands optreden.

Wij arriveren precies op tijd bij de kruising met de Rabinstrasse in Tiergarten, die voert naar het Hauptbahnhof en waar we in de verte de reus zien aankomen. Een geweldig spektakel. Het gevaarte hangt in een soort kraanconstructie en zijn logge lichaamsdelen worden bewogen door een man of twintig die aan touwen heen en weer en omhoog en omlaag springen. Het ziet er van een afstand uit alsof de reus echt loopt. Er klinken voortdurend commando’s en voor de reus uit lopen militairen om de weg vrij te maken voor de opdringerige mensen die net als ik allemaal van voren het ultieme plaatje willen maken van de wandelende reus. Achter de reus rijdt een open wagen met daarop een popband met jankende gitaren.

Op de kruising tussen Rabinstrasse en de Strasse des 17 ten Juni komt de karavaan voor het reuzenrad tot stilstand. De reus wordt van zijn helm ontdaan en hij valt zittend in slaap. Om 4 uur zal hij weer worden gewekt voor zijn ontmoeting met de kleine reuzin.
Holocaust monument

Wij laten de grote reus achter ons en lopen richting Oost, langs de Brandenburger Tor en het indrukwekkende Holocaust monument, met ingetogen toeristen naast spelende kinderen tussen en op de tientallen stenen. In het doorgebroken zonnetje ziet het er vreedzaam uit: een golvende vallei met steenblokken van verschillende grootte, waar je doorheen loopt als in een doolhof, steeds dieper naar het midden tot de stenen links en rechts boven je uittorenen. Heel bijzonder ook door de enorme omvang, maar voor de kids is het vooral een geweldige speelplaats. In een Oost-Duits aandoend koffietentje in de Wilhelmstrasse, met Vietnamees bedienend personeel drinken we koffie met Pflaumentorte. Overal zit het bomvol, maar hier vinden we nog een vrij hoekje. Daarna door naar Unter den Linden, waar de kleine reuzin verwacht wordt. Ook hier duizenden mensen op de been en langs de straat wachtend op de dingen die komen gaan. We posteren ons tegenover een gebouw met over de hele gevel een gigantisch spandoek met de tekst: ‘1989: es gelang gemeinsam’, afgebeeld op een hemelsblauwe achtergrond tussen een aantal kleurrijke vliegers. Overal in de stad kom je de tekens en signalen tegen van 20 Jahre Mauerfall, zoals de herdenking van de val van de muur genoemd wordt.
Kleine reuzin

Bijna anderhalf uur staan we keurig tussen de meute te wachten, wippen tussendoor even een Berlin shop in om wat ansichtkaarten te kopen en blijven met verbazing om ons heen kijken naar de permanente stroom passanten. Reikhalzend wordt er uitgekeken naar de kleine reuzin, en ja hoor, daar komt ze in de verte aan gebanjerd in haar gele oliejas. Een stuk minder indrukwekkend dan de grote reus, maar subtieler in haar bewegingen. Via touwen worden haar ogen, oogleden, en mond bewogen evenals de rest van haar lichaam.

Precies voor ons gaat ze even door de knieën, om zich heen kijkend als de koningin op koninginnedag, om dan weer verder te wandelen naar de Brandenburger Tor, waar twee hoge kranen klaar staan om haar later op te takelen, over de Quadriga heen in de armen van de grote reus. Maar zolang willen wij niet meer wachten, want er zit geen beweging meer in de steeds compacter wordende menigte om ons heen en dat begint te benauwen. Je moet er niet aan denken dat er paniek uitbreekt en mensen zomaar beginnen te rennen. Dan komen mensen letterlijk in de verdrukking en kunnen er doden vallen.

Het probleem is dat er vanaf Unter den Linden steeds meer mensen richting Brandenburger Tor willen om het ultieme reuzenspektakel mee te maken, maar alles staat muurvast en er zit geen beweging meer in de oeverloze massa rond ons heen. Wij sluiten ons aan bij een paar tegendraadse types die net als ons de angst om het hart is geslagen en die worstelend tegen de stroom in, de ruimte opzoeken vóór het fout gaat. Na een tiental meters en de nodige verwensingen over en weer komt er langzaam meer beweegruimte en is de druk van de ketel. Blij toe. Dat was geen prettige ervaring. Een claustrofoob zou gillend gek zijn geworden.
Met een omtrekkende beweging lopen we daarna naar de Reichstag, waar we van een veilige afstand nog net even de reuzin aan een kraan zien zweven.
‘s Avonds zien we in het late journaal in een flits hoe voor de Brandenburger Tor de ‘hereniging’ gelukt is en de kleine reuzin op schoot terecht is gekomen bij de grote reus. Ossie meets Wessie.